روغن DOPروغن لاستیک
نام محصول: روغن DOP / نرم‌کننده دی‌اکتیل فتالات (Dioctyl Phthalate)
نام اختصاری و فرمول شیمیایی: DEHP / DOP | فرمول C₂₄H₃₈O₄ | شماره ثبت CAS: 117-81-7
نقش اصلی در آمیزه: نرم‌کننده همه‌منظوره (All-purpose Plasticizer)
شکل ظاهری و حالت: مایع روغنی شفاف تا زرد کم‌رنگ، کم‌فرار و نامحلول در آب
کاربردهای شاخص: پی‌وی‌سی منعطف (Flexible PVC)، شیلنگ، روکش سیم و کابل، کف‌پوش، گسکت و کامپاندهای پلیمری و لاستیکی
اشتراک گذاری:
روغن DOP چیست؟ (Dioctyl Phthalate – DEHP)
روغن DOP (Dioctyl Phthalate) که با نام علمی دی(۲-اتیل هگزیل) فتالات (DEHP) و فرمول شیمیایی C₂₄H₃₈O₄ شناخته می‌شود، مشهورترین و پرمصرف‌ترین نرم‌کننده و روان‌ساز پلیمری در دسته‌بندی روغن‌های فرآیندی لاستیک و پلاستیک است. این ماده مایعی شفاف، روغنی، بی‌بو و با فراریت بسیار ناچیز است که از واکنش استریفیکاسیون میان فتالیک انیدرید و ۲-اتیل هگزانول تولید می‌گردد. نقش بنیادین DOP، نفوذ در میان زنجیره‌های پلیمری، تضعیف نیروهای بین‌مولکولی و ارتقای چشمگیر انعطاف‌پذیری، جهندگی و فرآیندپذیری مذاب است.
روغن DOP استاندارد طلایی پلاستیسایزرهای همه‌منظوره (All-Purpose Plasticizer) به شمار می‌رود و علاوه بر اینکه پایه اصلی صنایع پی‌وی‌سی انعطاف‌پذیر (Flexible PVC) است، در آمیزه‌کاری الاستومرهای مهندسی (به‌ویژه کائوچوهای قطبی نظیر NBR و CR) جهت تنظیم دقیق سختی و مدول به کار گرفته می‌شود.
مشخصات فنی و فیزیکی-شیمیایی روغن DOP (DEHP)
شاخص‌های شناسنامه‌ای و پارامترهای کنترل کیفیت استاندارد دی‌اکتیل فتالات بر پایه دیتاشیت‌های مرجع صنعتی به شرح زیر است:
| مشخصه فنی | مقدار مشخصه استاندارد (TDS) | توضیحات و مفهوم کاربردی |
|---|---|---|
| نام تجاری / نماد اختصاری | DOP / DEHP | عنوان استاندارد صنعتی در بازارهای پلیمری و لاستیک |
| نام شیمیایی مرجع IUPAC | Bis(2-ethylhexyl) phthalate | دی‌مونو استر فتالیک با الکل هشت‌کربنه شاخه‌دار |
| CAS Number | 117-81-7 | شناسه بین‌المللی ثبت رسمی ماده شیمیایی |
| فرمول مولکولی و وزن مولکولی | C₂₄H₃₈O₄ (~390.56 g/mol) | ساختار استری آروماتیک با دو شاخه هیدروکربنی طویل |
| شکل ظاهری و رنگ | مایع روغنی شفاف و زلال (حداکثر ۳۰ پلاتین-کبالت) | بدون ایجاد تغییر رنگ در محصولات شفاف و سفید |
| درصد خلوص استر (Ester Content) | حداقل 99.5% | عیار ماده فعال و ضامن راندمان نرم‌کنندگی پایدار |
| چگالی ویژه در دمای ۲۰°C | 0.982 – 0.986 g/cm³ | مبنای محاسبات فرمولاسیون و نسبت‌های حجمی |
| گرانروی دینامیک در ۲۵°C | 55 – 65 cP (mPa.s) | روانی جریان مذاب و سهولت پمپاژ در خطوط تولید |
| نقطه اشتعال (Flash Point) | حداقل 210°C تا 218°C | ایمنی بالا در برابر تبخیر و اشتعال حین پخت و فرآوری داغ |
| ضریب شکست نور (Refractive Index @ 25°C) | 1.484 – 1.487 | شاخص فیزیکی کنترل خلوص نوری |
| اسیدیته کل (برحسب فتالیک اسید) | حداکثر 0.005 wt.% (0.05 mg KOH/g) | جلوگیری از واکنش‌های ناخواسته کاتالیزوری و تخریب حرارتی |
| میزان رطوبت آزاد (Water Content) | حداکثر 0.05% – 0.1% | ممانعت از بروز حباب، تخلخل و افت عایق دی‌الکتریک |
مکانیزم اثر DOP: پلاستیسایزرها چگونه سختی پلیمر را کاهش می‌دهند؟
پلیمرهایی نظیر پی‌وی‌سی سخت (Rigid PVC) به دلیل نیروهای جاذبه دوقطبی-دوقطبی قوی میان اتم‌های کلر و کربن، ساختاری صلب، شکننده و با دمای انتقال شیشه‌ای بالا (Tg حدود ۸۰°C) دارند. افزودن روغن DOP رفتار مولکولی سیستم را به کلی دگرگون می‌سازد:
- کاهش نیروهای پیوندی بین‌زنجیره‌ای: بخش آروماتیک و استری قطبی مولکول DOP با نواحی قطبی زنجیره پلیمر پیوند برقرار کرده و شاخه‌های آلکیلی طویل غیراشباع آن، زنجیره‌ها را از یکدیگر دور نگه می‌دارند.
- افزایش حجم آزاد (Free Volume): ایجاد فاصله فیزیکی میان ماکرومولکول‌ها سبب افزایش حجم آزاد و تسهیل لغزش زنجیره‌ها بر روی یکدیگر تحت تنش مکانیکی می‌شود.
- افت شدید دمای انتقال شیشه‌ای (Tg): دمای Tg پلیمر متناسب با درصد DOP افزوده شده تا دماهای زیر صفر کاهش یافته و ماده در دمای اتاق خاصیت کاملاً انعطاف‌پذیر و لاستیک‌مانند پیدا می‌کند.
- تسهیل پراکنش پرکننده‌ها: خیس‌کنندگی بهینه سطح فیلرهای معدنی (کربنات کلسیم، تالک و رس) و تسریع همگن‌سازی در میکسر.
مهم‌ترین ویژگی‌ها و مزایای روغن دی‌اکتیل فتالات
- راندمان نرم‌کنندگی استثنایی (High Plasticizing Efficiency): دستیابی به سختی‌های پایین (از ۴۰ تا ۹۰ Shore A) با حداقل میزان دوز مصرفی در مقایسه با سایر نرم‌کننده‌ها.
- فراریت بسیار پایین حین فرآوری داغ: پایداری ابعادی و عدم تبخیر در اکسترودرها و کلندرهای با دمای ۱۶۰ تا ۱۹۰ درجه سانتی‌گراد.
- پایداری حرارتی و مقاومت در برابر هیدرولیز: طول عمر طولانی در محیط‌های مرطوب بدون تجزیه به الکل و اسید.
- عایق‌بندی الکتریکی استاندارد: مقاومت ویژه حجمی بالا جهت به‌کارگیری در فرمولاسیون روکش کابل‌های برق ساختمانی و صنعتی.
- سازگاری گسترده شیمیایی: امتزاج‌پذیری کامل با پی‌وی‌سی، نیتروسلولز، پلی‌استایرن و کائوچوهای نیتریل (NBR).
کاربردهای صنعتی روغن DOP در بخش‌های پلاستیک و لاستیک
۱. صنایع پی‌وی‌سی انعطاف‌پذیر (Flexible PVC)
بزرگ‌ترین بازار مصرف DOP در تولید کامپاندهای گرانول پی‌وی‌سی نرم است:
- صنایع سیم و کابل: تولید روکش (Sheathing) و عایق (Insulation) انعطاف‌پذیر کابل‌های برق فشار ضعیف، کابل‌های مخابراتی و اتومبیلی.
- شیلنگ‌های آب و گاز: تولید انواع شیلنگ‌های شفاف تراز، شیلنگ‌های باغبانی، کشاورزی و شیلنگ‌های تقویت‌شده با نخ پلی‌استر.
- چرم مصنوعی و پارچه‌های مشمعی (Tarpaulins): پوشش‌دهی لایه‌ای بر روی پارچه‌های منسوج در روکش صندلی خودرو، مبلمان، کیف و کفش.
- کف‌پوش‌ها و ورق‌های ژئوممبران: تولید کف‌پوش‌های ساختمانی ضدسایش و ورق‌های عایق رطوبتی استخرها و تونل‌ها.
- پروفیل‌ها، نوارها و گسکت‌های درب یخچال: حفظ آب‌بندی مغناطیسی و انعطاف‌پذیری دائم در دمای خنک.
۲. کاربرد روغن DOP در صنایع لاستیک‌سازی
در صنایع کامپاندینگ لاستیک، روغن‌های پایه نفتی هیدروکربنی (نظیر ۲۹۰ یا ۸۴۰) به دلیل ماهیت غیرقطبی، سازگاری پایینی با کائوچوهای قطبی دارند. در این سیستم‌ها، روغن DOP به عنوان یک روغن نرم‌کننده استری قطبی ایفای نقش می‌کند:
- کامپاندهای کائوچوی نیتریل (NBR): کاهش سختی، افزایش جهندگی در سرما و حفظ فرآیندپذیری بدون ایجاد پدیده مهاجرت سطحی در کاسه‌نمدها و شیلنگ‌های سوخت.
- کائوچوی کلروپرن (CR / Neoprene): بهبود انعطاف‌پذیری تسمه‌های تایمینگ و دیافراگم‌های صنعتی مقاوم به روغن.
- آلیاژهای PVC / NBR: پل سازگاری میان فاز الاستومری و فاز ترموپلاستیکی در شیلنگ‌های ضدروغن و کف‌پوش‌های مقاوم به مواد نفتی.
مقایسه فنی: روغن DOP در برابر DINP، DOTP و روغن DOA
| نوع پلاستیسایزر | پایه شیمیایی | مزیت فنی برجسته نسبت به DOP | حوزه مصرف اصلی |
|---|---|---|---|
| DOP (DEHP) | ارتو فتالات (C8) | استاندارد مرجع، بالاترین سرعت ژل‌شدن، بهای اقتصادی رقابتی | کابل عمومی، شیلنگ، چرم مصنوعی و قطعات صنعتی |
| DOTP | ترفتالات (C8 – Non-Phthalate) | فاقد محدودیت‌های زیست‌محیطی ارتوفتالات، فراریت کمتر | کف‌پوش‌ها، اسباب‌بازی و کاربردهای با الزام استاندارد سبز |
| DINP | ارتو فتالات (C9) | فراریت کمتر در دمای بالا، ماندگاری بیشتر در محصول | عایق کابل‌های خودرویی دمابالا و درزگیرهای ماستیک |
| DOA | دی‌اکتیل آدیپات (Aliphatic) | انعطاف‌پذیری فوق‌العاده در سرمای یخبندان (Low-Temp Flexibility) | فیلم‌های بسته‌بندی سردخانه‌ای و شیلنگ‌های مناطق سردسیر |
الزامات نظارتی و محدودیت‌های کاربرد روغن DOP
با توجه به تصویب مقررات سخت‌گیرانه بین‌المللی (نظیر قوانین REACH اتحادیه اروپا و دستورالعمل‌های FDA):
- کاربردهای عمومی و صنعتی: استفاده از روغن DOP در تولید روکش سیم و کابل، شیلنگ‌های صنعتی، کف‌پوش‌ها، چرم مصنوعی و قطعات خودرو کاملاً مجاز، استاندارد و مقرون‌به‌صرفه است.
- کاربردهای بهداشتی و اسباب‌بازی: استفاده از ترکیبات فتالات ارتو (DEHP) در محصولات در تماس مستقیم با خون و سرم‌های دارویی، قطعات کودکان و اسباب‌بازی‌های نوزادان، و بسته‌بندی مواد غذایی روغنی با محدودیت مواجه بوده و باید از پلاستیسایزرهای غیرفتالاتی (مانند DOTP، روغن سویا اپوکسیده‌شده ESBO، یا استرهای سیترات) استفاده شود.
پارامترهای کلیدی در برگه آنالیز کیفی (COA / TDS) روغن DOP
- رنگ پلاتین-کبالت (Pt-Co Color): شاخص زلالی روغن؛ مقادیر بالاتر نشانه حضور ناخالصی یا اکسیداسیون حرارتی حین سنتز است.
- عدد اسیدی (Acid Value): اسیدیته بالا سبب کدرشدن شیلنگ‌های شفاف و تخریب حرارتی زودرس پی‌وی‌سی می‌گردد.
- میزان الکل باقیمانده (Residual Alcohol): الکل ۲-اتیل هگزانول اضافی باعث ایجاد بوی نامطبوع تند در فضای کارخانه و محصول نهایی می‌شود و باید زیر ۰٫۰۵٪ کنترل گردد.
- میزان آب (Moisture Content): رطوبت باید در حداقل مقدار ممکن باشد تا از تشکیل کف و تخلخل حین فرآیند اکستروژن و افت عایق کابل جلوگیری شود.
اصول انبارداری و نکات ایمنی کار با روغن DOP
- بشکه‌ها و مخازن ذخیره باید در محیط سرپوشیده، خنک، دارای تهویه مناسب و دور از تابش مستقیم آفتاب و منابع حرارتی نگهداری شوند.
- جهت ممانعت از جذب رطوبت اتمسفر، درب بشکه‌ها پس از تخلیه باید بلافاصله محکم بسته شود.
- روغن DOP ماده‌ای با نقطه اشتعال بالا و پایدار است؛ با این وجود هنگام کار، استفاده از دستکش‌های نیتریلی و عینک ایمنی توصیه می‌شود.
- عمر انبارداری استاندارد محصول ۲۴ ماه از تاریخ تولید بوده و توصیه می‌شود از پمپ‌های مخصوص مایعات غلیظ جهت انتقال استفاده گردد.
خرید و استعلام قیمت روغن DOP از همیار تجارت یاوند
شرکت همیار تجارت یاوند تأمین‌کننده مستقیم و بدون واسطه روغن پلاستیسایزر دی‌اکتیل فتالات (DOP / DEHP) با خلوص حداقل ۹۹٫۵٪ در بسته‌بندی‌های استاندارد بشکه‌ای ۲۰۰ کیلوگرمی، مخازن IBC ۱۰۰۰ لیتری و تانکرهای فله از برترین پتروشیمی‌های داخلی و معتبرترین برندهای وارداتی بین‌المللی (نظیر Eastman و LG Chem) است.
جهت تسریع در فرآیند استعلام و خرید:
- استعلام قیمت روز، حداقل میزان سفارش و شرایط پرداخت نقدی یا اعتباری
- بررسی موجودی انبارهای تهران و امکان ارسال سریع به کلیه شهرک‌های صنعتی کشور
- اخذ سرتیفیکیت رسمی آنالیز آزمایشگاهی (COA)، برگه مشخصات فنی (TDS) و برگه اطلاعات ایمنی (SDS) هر پارت بار
- مشاوره مهندسی پیرامون نسبت بهینه رزین PVC به روغن DOP بر اساس شور اِی (Shore A) قطعه نهایی
با کارشناسان واحد فروش همیار تجارت یاوند تماس حاصل فرمایید.